Geschiedenis: kerk, wet, queer-emancipatie en hiv/aids

Een tijdlijn van geloof en seksualiteit in Nederland en de wereld: wetgeving, kerkelijke standpunten, de emancipatiebeweging en de hiv/aids-geschiedenis. Elke gebeurtenis met bron.

Wetgeving in Nederland

• 1811 Homoseksualiteit niet langer strafbaar (Code Penal). Toen Nederland bij Frankrijk werd ingelijfd en in 1811 de Franse Code Penal ging gelden, verdween de strafbaarheid van homoseksuele handelingen tussen instemmende volwassenen. LHBT-canon: homoseksualiteit in het strafrecht
• 1911 Artikel 248bis: hogere leeftijdsgrens voor homoseksueel contact. Met de Zedelijkheidswet van 1911 kwam artikel 248bis in het Wetboek van Strafrecht. Het stelde homoseksueel contact met een minderjarige strafbaar tot 21 jaar, terwijl voor heteroseksueel contact de grens 16 jaar was. Artikel 248bis, Wikipedia
• 1971 Afschaffing artikel 248bis. In 1971 werd artikel 248bis geschrapt, na zestig jaar waarin naar schatting zo'n 5000 mensen op grond van dit artikel zijn vervolgd. De Gezondheidsraad zag in 1969 geen bezwaren tegen afschaffing. Artikel 248bis, Wikipedia
• 1 september 1994 Algemene wet gelijke behandeling. De AWGB trad in werking op 1 september 1994 en verbood onderscheid op onder meer godsdienst, geslacht en hetero- of homoseksuele gerichtheid. Algemene wet gelijke behandeling, Wikipedia
• 1 april 2001 Openstelling huwelijk voor paren van gelijk geslacht. Op 1 april 2001 trad de Wet openstelling huwelijk in werking. Nederland was het eerste land ter wereld waar een paar van gelijk geslacht kon trouwen. Burgemeester Job Cohen voltrok in Amsterdam de eerste huwelijken. Homohuwelijk in Nederland, Wikipedia
• 1 juli 2014 Transgenderwet: registratie wijzigen zonder sterilisatie. Sinds 1 juli 2014 hoeven transgender en intersekse personen geen operatie of sterilisatie meer te ondergaan om hun geslachtsregistratie te wijzigen. Een deskundigenverklaring bleef wel vereist. De transgenderwet bestaat tien jaar, Transgender Netwerk
• 1 juli 2015 Einde enkele-feitconstructie in het onderwijs. Op 1 juli 2015 verviel de enkele-feitconstructie uit de AWGB. Bijzondere scholen mochten daarna leerlingen of docenten niet langer weigeren of ontslaan louter vanwege hun homoseksualiteit. Officieel einde enkele-feitconstructie, Gay&School
• 22 februari 2023 Handicap en seksuele gerichtheid in artikel 1 Grondwet. Op 22 februari 2023 trad de uitbreiding van artikel 1 van de Grondwet in werking, met handicap en seksuele gerichtheid als expliciete non-discriminatiegronden. De Eerste Kamer nam de wijziging aan op 17 januari 2023. Non-discriminatiegronden Grondwet uitgebreid, Rijksoverheid
• 16 juni 2026 Wet verbod conversiehandelingen aangenomen. De Eerste Kamer nam op 16 juni 2026 het initiatiefwetsvoorstel-Paulusma aan dat conversiehandelingen strafbaar stelt, met 57 stemmen voor en 15 tegen. De wet verbiedt pogingen om iemands seksuele gerichtheid of genderidentiteit te veranderen of te… Conversiehandelingen worden strafbaar, Eerste Kamer
• 13 januari 2026 (ingetrokken) Self-ID transgenderwet ingetrokken (niet aangenomen). Het wetsvoorstel om geslachtswijziging in de geboorteakte mogelijk te maken via zelfverklaring is door het demissionaire kabinet ingetrokken per brief van 13 januari 2026. Het kwam nooit tot een eindstemming. Wetsvoorstel 35825, Tweede Kamer

Kerken en hun standpunten

• 1986 Remonstranten: eerste kerkelijke zegen van een paar van gelijk geslacht. De Remonstrantse Broederschap stelde in 1986 de zegen open voor twee personen die hun leven in liefde en trouw delen, ongeacht geslacht, en voltrok de eerste zegen van een paar van gelijk geslacht. Een wereldprimeur. Homohuwelijk, Remonstranten
• 1 oktober 1986 Vaticaan: brief over pastoraat aan homoseksuele personen. De Congregatie voor de Geloofsleer publiceerde op 1 oktober 1986 een brief die de homoseksuele geaardheid een objectieve wanorde noemde en een strenge pastorale toon zette. Opgesteld onder kardinaal Ratzinger. Letter on the Pastoral Care of Homosexual Persons, Vaticaan
• 2004 (kern uit 2001) PKN: kerkorde maakt zegen van andere levensverbintenissen mogelijk. In de kerkorde van de Protestantse Kerk bepaalt ordinantie 5-4 dat de kerkenraad, na beraad in de gemeente, ook andere levensverbintenissen kan zegenen als een verbond van liefde en trouw. De zegen van een relatie van gelijk geslacht is daarmee plaatselijk… Ordinantie 5, Protestantse Kerk
• rond 21 november 2006 Oud-Katholieke Kerk: besluit tot zegen van relaties van gelijk geslacht. De Oud-Katholieke Kerk besloot in 2006 dat relaties van gelijk geslacht gezegend kunnen worden en liet een inzegeningsformulier ontwerpen. De zegen werd bewust niet gelijkgesteld aan het huwelijkssacrament. Oud-katholieken erkennen homorelatie, COC
• anno 2006 Doopsgezinden: homoseksuele relaties geaccepteerd. Binnen de Doopsgezinde Broederschap worden homoseksuele relaties geaccepteerd en is een verbintenis van gelijk geslacht gelijkgesteld aan het huwelijk. 2006 geldt als markeerpunt, niet als een besluit op een vaste datum. Christendom en homoseksualiteit, Wikipedia
• november 2013 CGK: studierapport noemt seksueel contact van gelijk geslacht zonde. De synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken sprak in 2013 uit dat seksueel contact tussen mensen van gelijk geslacht en relaties waarin dat vorm krijgt, zonde genoemd moeten worden. Tegelijk erkende ze te weinig pastorale aandacht in het verleden. Studierapport homoseksualiteit GS 2013, CGK
• 2017 GKv: terughoudend met avondmaalsontzegging (voor de fusie tot NGK). De synode van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt riep in 2017 op om zorgvuldig en liefdevol om te gaan met samenwonende homoseksuele leden en terughoudend te zijn met het ontzeggen van het avondmaal, zonder tucht-uitspraak. De GKv ging later op in de NGK. Christendom en homoseksualiteit, Wikipedia
• 4 januari 2019 Nashville-verklaring: Nederlandse versie gepubliceerd. Op 4 januari 2019 verscheen de Nederlandse Nashville-verklaring, ondertekend door circa 250 overwegend orthodox-protestantse predikanten en politici. Ze verankert het huwelijk als verbond van man en vrouw en wijst homoseksuele praktijk af. Het OM oordeelde… Nashvilleverklaring, Wikipedia
• 15 maart 2021 Vaticaan: kerk kan homorelaties niet zegenen. De Congregatie voor de Geloofsleer verklaarde op 15 maart 2021 dat de kerk geen zegen kan geven aan verbintenissen van personen van gelijk geslacht. Paus Franciscus stemde in met de publicatie. Responsum over zegen van paren van gelijk geslacht, Vaticaan
• 21 juni 2022 Leger des Heils: homoseksualiteit geen zonde. De landelijke leiding van het Leger des Heils liet op 21 juni 2022 aan al haar leden weten dat homoseksualiteit geen zonde is en bood excuses aan voor eerder leed. De organisatie keert zich tegen elke vorm van discriminatie op grond van seksuele gerichtheid. Leger des Heils noemt homoseksualiteit niet langer een zonde, NPO Radio 1
• 2023 CGK: brochure herhaalt het synodestandpunt. De CGK brachten in 2023 een brochure uit die vasthoudt aan de eerdere synode-uitspraak en nadruk legt op pastorale begeleiding van homoseksuele gemeenteleden. CGK-brochure homoseksualiteit (2023)
• 18 december 2023 Vaticaan: Fiducia Supplicans, pastorale zegen mogelijk. Met Fiducia Supplicans van 18 december 2023 maakte het Vaticaan een niet-rituele, pastorale zegen van koppels in onregelmatige situaties mogelijk, inclusief paren van gelijk geslacht. De leer over het huwelijk veranderde niet, gezegend worden de personen,… Fiducia Supplicans, Vaticaan
• 3 juni 2025 CGK: verantwoordelijkheid teruggegeven aan plaatselijke kerken. Een tussenmodel van de Commissie Toekomst Kerkverband kreeg op 31 januari 2025 onvoldoende steun. Gezien de verdeeldheid over homoseksualiteit en vrouw-en-ambt besloot de synode op 3 juni 2025 de verantwoordelijkheid op deze punten terug te geven aan de… Hoe nu verder als CGK (Ernst Leeftink, dateert 7 juni 2025)
• 8 maart 2025 NGK: synode opent ambt en avondmaal, zegen in principe mogelijk. Op 8 maart 2025 besloot de synode van Deventer, op basis van het rapport Ruimte en Richting, dat leden in een homoseksuele relatie kunnen deelnemen aan het avondmaal en toegelaten kunnen worden tot de ambten. Een kerkelijke zegen is in principe mogelijk, de… Besluiten van 8 maart 2025, NGK

Queer-geschiedenis: pride en emancipatie

• 1973 COC krijgt koninklijke goedkeuring. In 1973 wordt het COC officieel erkend met de koninklijke goedkeuring, twee jaar na het schrappen van artikel 248bis. Een mijlpaal in de Nederlandse homo-emancipatie. Over COC, COC Nederland
• 25 juni 1977 Eerste Roze Zaterdag. Op 25 juni 1977 vindt in Amsterdam de eerste Roze Zaterdag plaats, een demonstratie uit internationale solidariteit, mede gericht tegen de anti-homocampagne van de Amerikaanse Anita Bryant. Roze Zaterdag, Wikipedia
• 26 juni 1982 Rellen bij Roze Zaterdag in Amersfoort. De Roze Zaterdag van 1982 in Amersfoort loopt uit op rellen: deelnemers worden met eieren en stenen bekogeld. De ophef leidt mede tot landelijk homo-emancipatiebeleid van de overheid. Roze Zaterdag, Wikipedia
• 5 september 1987 Homomonument onthuld in Amsterdam. Op 5 september 1987 wordt in Amsterdam het Homomonument onthuld, ontworpen door Karin Daan: drie roze granieten driehoeken. Het is het eerste monument ter wereld voor vervolgde homoseksuelen. Homomonument (Amsterdam), Wikipedia
• 1996 Eerste Canal Parade in Amsterdam. In 1996 wordt voor het eerst de Canal Parade gehouden, de botenparade die het hart van Pride Amsterdam wordt. De eerste editie trekt zo'n 25.000 bezoekers. Pride Amsterdam, Wikipedia
• 1998 Gay Games in Amsterdam. In de zomer van 1998 organiseert Amsterdam de vijfde Gay Games, met LHBT-sporters en bezoekers uit de hele wereld. Sindsdien staat Pink Point naast het Homomonument. Homomonument, With Pride (IHLIA)

Hiv en aids

• 1981 Eerste aidspatiënten, ook in Nederland. In 1981 verschijnen de eerste medische meldingen van wat later aids gaat heten. In datzelfde jaar wordt de eerste Nederlandse patiënt met deze symptomen opgenomen in het AMC in Amsterdam. Geschiedenis van hiv en aids, Aidsfonds
• 1983 Het hiv-virus ontdekt. Onderzoekers van het Institut Pasteur in Parijs, onder wie Françoise Barré-Sinoussi en Luc Montagnier, identificeren het virus dat aids veroorzaakt. Zij krijgen er in 2008 de Nobelprijs voor. HIV/AIDS, Wikipedia
• 1984 Nederland start als eerste land met spuitenruil. Nederland voert in 1984 als eerste land ter wereld spuitenruil in om de verspreiding van hiv onder drugsgebruikers tegen te gaan, een vroege vorm van harm reduction. Geschiedenis van hiv en aids, Aidsfonds
• 1985 Aidsfonds opgericht. Een groep homomannen zamelt in 1985 geld in voor kerstpakketten voor aidspatiënten. Daaruit ontstaat het Aidsfonds, dat zich gaat inzetten voor onderzoek, zorg en preventie. Geschiedenis van hiv en aids, Aidsfonds
• 1987 Eerste aidsremmer en eerste voorlichtingscampagne. In 1987 komt AZT beschikbaar, het eerste medicijn tegen hiv, en start in Nederland de eerste grote voorlichtingscampagne over veilig vrijen. Geschiedenis van hiv en aids, Aidsfonds
• 1 december 1988 Eerste Wereldaidsdag. De Wereldgezondheidsorganisatie roept 1 december uit tot Wereldaidsdag, de eerste wereldwijde gezondheidsdag, om aandacht te vragen voor hiv en aids en voor wie eraan overlijdt. Geschiedenis van hiv en aids, Aidsfonds
• 1996 Combinatietherapie maakt hiv behandelbaar. Vanaf 1996 verandert de combinatietherapie (cART) hiv van een dodelijke ziekte in een chronische, behandelbare aandoening. De sterfte aan aids daalt in korte tijd sterk. Geschiedenis van hiv en aids, Aidsfonds
• 2012 PrEP, een pil die hiv voorkomt. In 2012 wordt PrEP in de Verenigde Staten goedgekeurd, een medicijn dat hiv-negatieve mensen beschermt tegen besmetting. Het wordt later ook in Nederland beschikbaar. HIV/AIDS, Wikipedia
• 2016 U=U: ondetecteerbaar is onoverdraagbaar. In 2016 start de U=U-campagne (Undetectable = Untransmittable): wie hiv heeft en een ondetecteerbare viruslast, draagt het virus niet over. De boodschap wordt later onderschreven door onder meer UNAIDS en de WHO. Undetectable = Untransmittable, Wikipedia

Wereld en wetenschap

• 28 juni 1969 Stonewall-rellen in New York. Na een politie-inval in de Stonewall Inn in New York braken op 28 juni 1969 dagenlange rellen uit. Stonewall geldt als startpunt van de moderne lhbt-rechtenbeweging. Stonewall riots, Britannica
• december 1973 APA schrapt homoseksualiteit uit de DSM. Het bestuur van de American Psychiatric Association besloot in december 1973 homoseksualiteit niet langer als psychische stoornis te classificeren. De leden bevestigden dit in 1974. APA removes homosexuality from mental illnesses, HISTORY
• 17 mei 1990 WHO schrapt homoseksualiteit uit de ICD. De Wereldgezondheidsvergadering keurde op 17 mei 1990 de ICD-10 goed, waarin homoseksualiteit niet langer als ziekte stond. Deze datum is de basis voor de jaarlijkse IDAHOT. WHO removed homosexuality in 1990, fact-check
• 2 november 2003 Wijding Gene Robinson, eerste openlijk homoseksuele bisschop. Gene Robinson werd op 2 november 2003 in de Episcopale Kerk (VS) tot bisschop gewijd, als eerste openlijk homoseksuele bisschop in een grote christelijke kerk. Zijn wijding leidde tot scheuring in de Anglicaanse Gemeenschap. Gene Robinson, Britannica
• 26 juni 2015 VS: Obergefell v. Hodges, landelijk recht op homohuwelijk. Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde op 26 juni 2015 met 5 tegen 4 dat alle staten het homohuwelijk moeten toestaan en erkennen. Obergefell v. Hodges, Justia
• 25 mei 2019 WHO ICD-11: transgender-zijn geen psychische stoornis meer. De Wereldgezondheidsvergadering nam op 25 mei 2019 de ICD-11 aan, waarin gender incongruence uit het hoofdstuk psychische stoornissen werd gehaald. De ICD-11 trad in werking op 1 januari 2022. World Health Assembly Update, WHO
• 17 december 2023 Church of England: zegen voor paren van gelijk geslacht. Het Huis van Bisschoppen autoriseerde op 12 december 2023 de Prayers of Love and Faith, gebeden om paren van gelijk geslacht te zegenen, voor gebruik vanaf 17 december 2023. De leer over het huwelijk bleef ongewijzigd. Prayers of Love and Faith, Church of England

Bekijk de geschiedenis als sporen in de app →